Hoe beoordeel je een gebouw objectief?
Een tijdje geleden schreef ik over het gebruik van kleur in de architectuur. Hoe in mijn ogen er gebruik en misbruik van kleur gemaakt kan worden. Als voorbeeld noemde ik een project van MVRDV in Rotterdam, waarbij een woning volledig fel blauw was geverfd. Van Jurjen kreeg ik daarover de volgende opmerking:
“Voordat je je mening geeft over een gebouw, is het misschien wijs om eerst onderzoek te doen naar het concept ervan. Zoals je waarschijnlijk weet maakt MVRDV grensverleggende architectuur, en kan jij je mening niet baseren op de factor mooi of lelijk”
Hij heeft gelijk. Ik had het artikel gebaseerd op mijn mening. Ik vond toevallig dat dit een lelijk toegepaste kleur was. Over mooi of lelijk kunnen we niet discussiëren, want dat is voor iedereen anders.
Mooi versus lelijk
Een gebouw kan ‘lelijk’ zijn, maar wel een architectonisch goede toevoeging aan de context. Een brug kan een lompe betonnen kolos zijn en tegelijkertijd erg functioneel. Dan valt eropeens wel wat af te dingen op de architectuur van Santiago Calatrava. Iedereen vind het mooi. Toch heeft de man tot nu toe geen Pritzker Prize ontvangen voor zijn werk. Functioneel ontbreekt er namelijk nogal eens wat aan zijn bruggen en gebouwen. Het budget van zijn projecten wordt vaak overschreden.
De vraag is: Wat is wel goede architectuurkritiek? Wanneer is een gebouw objectief gezien goed of slecht ontworpen?
Een aantal criteria waaraan we een ontwerp zouden kunnen toetsen zijn:
- Duurzaamheid
- Verhouding tot de omgeving (context)
- Functionaliteit
- Human scale
- Prijs
- Achterliggend concept (bedankt Jurjen!)
Wat is volgens jou een goede manier van architectuurkritiek?
Info
Dit artikel is op 27 maart 2009 geschreven door Frank van Leersum in de categorie architectuur.Tweet het op Twitter
Deel op Facebook
Hm… We kunnen wel helemaal correct objectief en wetenschappelijk gaan doen, maar is de ‘ lelijkheidsfactor’ in de praktijk niet het belangrijkste? So what als het duurzaam, is, goed in de context past of supergoedkoop is – als het lelijk is, dan is het lelijk en dan zit je je er maar aan te ergeren… (maar goed, ik studeer dan ook geen vak wat zich hiermee bezighoudt).
Wat mij betreft is de belangrijkste toetsfactor het concept. Dit zal niet in alle genres van de architectuur het geval zijn. Maar in ‘bouwkunst’ zit een tweede laag, een concept, een verhaal. Dit maakt de andere factoren die je noemt minder interessant. Het concept kan ook zijn dat duurzaamheid totaal niet aan de orde is, of dat ‘human scale’ zoals je dat noemt, totaal uit proportie is. Ja, dat maakt het allemaal nog lastiger he!
Als leek kan ik alleen maar beoordelen op wat ik waarneem.
Ik vind een gebouw mooi, minder mooi, lelijk of afschuwelijk.
De functionaliteit vind ik het belangrijkst.
Maar als je er zelf in moet werken, mag het oog ook wel wat hebben.
Je zou maar 25 jaar een gebouw als arbeidsplek hebben, waar je niets mee hebt qua
vormgeving.
Och, het went natuurlijk wel.
Ikzelf vond het TU/e gebouw (W-hal), (sorry Frank, ik kom er toch op terug), lelijk.
Maar het is een architectonisch hoogstandje geweest destijds.
Als een gebouw ontworpen wordt , zou er goed geluisterd moeten worden naar de toekomstige gebruiker.
Hier kan ik natuurlijk niet omheen, alleen is architectuur is natuurlijk meer dan ‘functie’. Dit is een beetje appels met peren vergelijken. Een rijtjeshuis met de Eiffeltoren of een projectontwikkelaar met John Kormeling. De voorbeelden die Frank noemt zijn zowel conceptueel als grensverleggend. Deze vernieuwende architectuur zou je niet zozeer moeten toetsen op functionaliteit, maar des te meer op conceptie, context en vaak ook maatschappelijke actualiteit.
Beste Jurjen, bedankt voor je reactie. Concept is inderdaad een belangrijke factor, ik zal hem toevoegen aan het rijtje. Probleem is dat Jan en alleman niet zoveel kan met een abstracte architectonische term als ‘concept’. De gewone burger ziet, zoals Ad al aangeeft, een ‘mooi’ of een ‘lelijk’ gebouw, wat in meer of mindere mate functioneel kan zijn.
Als architectuurliefhebbers onderling kunnen we genieten van een goed uitgevoerd concept. Het is de vraag in welke mate een concept aan een gebouw af te lezen is. Bij de universiteitsbibliotheek in Utrecht is dat bijvoorbeeld behoorlijk lastig.
De tegenstelling tussen concept en mooi of lelijk lijkt me helemaal niet zo absoluut. Als jij een gebouw dat je dagelijks ziet 30jr lang lelijk blijft vinden dan spreekt dat niet voor het concept. Of je moet concepten accepteren die werken als de onderdrukkende communistische staten in het voormalige Oostblok. Dat is niet mijn keus. Een goed concept werkt, bijvoorbeeld in die zin dat het harten kan veroveren, of minder hoogdravend dat je iets dat je aanvankelijk tegenstond op termijn toch een beetje gaat waarderen, toch een beetje mooi gaat vinden.