Een concerthuis voor Simeon ten Holt,
deel 2: het ontwerp

Concerthuis Simeon ten Holt iconAfgelopen zomer ben ik afgestudeerd als architect aan de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Het bijbehorende afstudeerontwerp presenteer ik in twee artikelen. Vorige week deel 1 over het verhaal, nu deel 2 over het ontwerp.

Het is inmiddels twee jaar geleden dat Simeon ten Holt is overleden. Ik heb hem zelf nooit gekend, want ontdekte pas zijn bestaan toen een docent me een aantal maanden daarna op zijn muziek wees. Die muziek sprak me aan, (ik heb wekenlang weinig anders geluisterd) en dus ben ik als afstudeerplan een concertgebouw gaan ontwerpen wat speciaal voor hem bedoeld is. Een soort bedevaartsoord voor zijn muziek, en een plek om de herinnering aan Ten Holt hoog te houden.

Meer over het vooronderzoek wat ik toen heb gedaan kun je lezen in het plan wat ik destijds schreef, en het interview wat ik met pianist Jeroen van Veen heb gehouden. De muziek is als volgt samen te vatten:

Concerthuis Simeon ten Holt diagram 01 Concerthuis Simeon ten Holt diagram 02

Locatie

Concerthuis Simeon ten Holt kaartIk heb ervoor gekozen om dit concertgebouw te ontwerpen in het Noord-Hollandse Bergen. Simeon ten Holt is hier geboren en getogen. De muziek is hier ontstaan en gegroeid, en in zijn autobiografie lees je dat zijn leven sterk vervlochten is met deze plaats.

De plek heeft een lange geschiedenis. De oudste vermelding die voorkomt is deze kaart uit 1660. Prominent aanwezig is het Oude Hof, een buitenverblijf wat in Franse landschapsstijl is aangelegd. Op de locatie van mijn concerthuis stond toen de Maesdammerhof, op deze kaart ‘Cranenbergh’ genoemd. Die buitenplaats is rond 1825 afgebrand en sindsdien is het een open plek in het bos. De brede sloten die het terrein omringden zijn nog aanwezig. Momenteel wordt de open plek gebruikt als voetbalveldje voor de naastgelegen Van Reenenschool.

Concerthuis Simeon ten Holt locatie

Het concerthuis wat ik ontworpen heb is een alzijdig gebouw op een open plek in dit bos aan de rand van Bergen. Aan alle zijden wordt het gebouw omsloten door boomkruinen; ik plaats het volume zo dat er aan de voorzijde (bij de entree) wat meer ruimte overblijft zodat je daar het gebouw in zijn geheel kunt beleven. Het maaiveld beweegt mee met het gebouw en zakt aan de voorzijde een paar treden zodat je daar ‘s zomer buiten kunt zitten in het licht van de ondergaande zon, en kunt genieten van een openlucht concert.

Concerthuis Simeon ten Holt diagram 03Van drie zijden is deze plek te bereiken: vanuit het zuiden middels een wandelroute door het bos, vanaf de parkeerplaats en museum Kranenburg, en middels een bruggetje aan de noord-oost zijde, wat de meest directe route is naar het centrum van het dorp.

De verschijningsvorm is een abstract volume waarvan de bezoeker niet direct door zal hebben ‘hoe het werkt’. Wel is de dubbele kromming van de vloer al afleesbaar in de vorm. De verticale ribben structuur hangt als een sluier om de concertzaal en als je het gebouw wilt betreden zul je daar onderdoor moeten.

Concept

Concerthuis Simeon ten Holt diagram 05De muziek van Simeon ten Holt brengt je in een bepaalde vorm van meditatie. Je vergeet waar je bent en komt los van verleden en toekomst. Het werkt bezwerend. Dat loskomen van ‘waar je op dit moment druk mee bent’ wil ik bij de bezoeker stimuleren door een ondergangs- en bovenkomproces wat architectonisch is vormgegeven in dit gebouw.

Voordat je naarbinnen gaat zakt het landschap een viertal treden omlaag waarna je onder de sluier door het gebouw binnen stapt. In de voorfoyer is het vrij donker en ‘dof’ omdat het geluid wordt geabsorbeerd door de wanden die met stof zijn bekleed. De kromming van het dubbel gekromde dak boven je begeleidt de onderdompeling die je ondergaat als je vervolgens de trap betreedt en naar het licht toe de concertzaal inloopt. Dit is een zeer lichte en akoestisch reflectieve ruimte, en daarmee de tegenpool van de donkere onderwereld.

Concerthuis Simeon ten Holt BG 3D

Programma

Concerthuis Simeon ten Holt diagram 04Het programma voor dit concertgebouw is eenvoudig ingedeeld. De zaal is opgetild en daaronder bevind zich in vier blokjes de ondersteunende functies. De antiruimte daarvan vormt de beweegruimte voor het publiek.

Begane grond
Als het publiek middels de tochtsluis binnenkomt vindt het aan zijn rechterhand de kassa en kan men aan de linkerhand de jas afgeven in de garderobe. De kassa is tegelijkertijd het infopunt waar men terecht kan voor vragen, bijvoorbeeld over de begeleiding van iemand met een rolstoel.

Bij binnenkomst is meteen duidelijk dat men rechtdoor moet, de trap op omhoog omdat deze as duidelijk zichtbaar is. De toilet bevindt zich aan de linkerkant waarbij de bezoeker geen deur hoeft te passeren. De dames en heren toiletten bieden beide een andere ervaring. De dames hebben uitzicht over het bos terwijl ze hun make up controleren. De herentoilet is efficiënt ingedeeld met een aantal urinoirs, en daar valt het licht van de zijkant naar binnen. Beide toiletramen zijn voor zien van spiegelend glas zodat niet van buiten naar binnen kan worden gekeken, maar wel andersom.

Een gedeelte van de foyerruimte is geprogrammeerd als winkel waar men boeken, films en cd’s kunnen kopen over het leven en werk van Simeon ten Holt. De meest rechtse boekenkast is tegelijkertijd een verborgen draaideur die toegang geeft tot de opbergruimte voor deze winkel.

De muzikant kan het gebouw op twee manieren betreden. Hij kan zijn auto parkeren aan de achterkant op de speciale muzikanten parkeerplaats en via de achteringang komen. Of hij kan tussen het gewone publiek parkeren en de vooringang nemen. In de muzikantenlounge kan hij of zij tot rust komen voor het concert aanvangt. Meestal zijn de pianisten met meerdere, en dus heb ik een bank ontworpen rondom de piano zodat de ene muzikant iets aan de anderen kan laten zien en horen. De ruimte is voorzien van een eigen bar en spiegel met strijklicht om te kijken of men er goed uitziet. Ook is er uiteraard voorzien in douche en toiletten om zichzelf op te frissen.

De logistieke entree zit aan de achterkant van het gebouw. Als de vrachtwagen aan komt rijden kunnen de goederen eerst tijdelijk in een overslag ruimte worden gestald, om vervolgens opgeslagen te worden in de opslag, of direct met de goederenlift omhoog te worden gebracht. Voor de piano’s en andere gevoelige instrumenten is een eigen geklimatiseerde en bevochtigde opslag gereserveerd. Ook de vuilcontainers hebben hun eigen opslagruimte om stankoverlast te voorkomen en kunnen direct naar buiten worden gereden.

Concerthuis Simeon ten Holt 01 3D

Concertzaal

De bezoekers komen aan twee zijden boven en dat biedt de concertdirecteur de mogelijkheid om ze op de begane grond al voor te laten sorteren op het soort ticket dat ze gekocht hebben. De concertzaal is een volledig vrij in te delen dubbel gekromde betonnen vloer. Aan de randen wordt de loopruimte gedefinieerd door de kolommen die op 1,8 meter van de gevel staan. In deze volledig open ruimte bevind zich één massa: het programmablok. Hierin zijn de benodigde ondersteunende functies opgenomen, zoals de bar aan de achterzijde. Deze kan tijdens het concert afgesloten worden met een luik om geluidsoverlast te voorkomen. Dit massieve blok is afgewerkt in hout en heeft een verdieping waar zich de controleruimte bevindt.

In het midden van de zaal zit een houten podium wat uit de vloer omhoog komt. Dit podium kan in de vloer verzonken worden zodat de zaal ook voor dansfeesten kan worden gebruikt.

Concerthuis Simeon ten Holt concertzaal

Concerthuis Simeon ten Holt opstelling

Dak
De dakverdieping bestaat uit een driedimensionaal vakwerk waartussen ruimte is gereserveerd voor een aantal technische functies. Er is ruimte voor de luchtbehandelingsinstallaties, die trillingsvrij op een betonnen vloer worden opgesteld. Er zijn twee rondgangen voor de technici die de licht- en geluidsapparatuur aan de te verlagen plafonds kunnen hangen.

Concerthuis Simeon ten Holt open lucht concert

Concerthuis Simeon ten Holt akoestiek

Akoestiek

Ik heb met een akoestisch expert van Peutz mijn plan doorgenomen en zij vertelde me dat ik op moest passen voor drie akoestische defecten.

  1. Volume en hoogte. De zaal is waarschijnlijk wel groot genoeg. Met 28 meter heeft het de breedte van de concertzaal van het Concertgebouw in Amsterdam. Maar de 7,5 meter onder het vakwerk is waarschijnlijk te laag. Ik kies er dus voor om het dak akoestisch transparant te maken, maar wel af te werken met een materiaal met gaasstructuur.
  2. Focussing van het geluid door de dubbel gekromde vloer. Dit kan voorkomen worden door een tegenvorm te introduceren in het dak. Omdat ik al een technisch verlaagd plafond heb geef ik deze een kromming in de tegengestelde richting.
  3. Staande geluidsgolven door de parallelle wanden. Doordat de wanden van mijn concertzaal behoorlijk parallel zijn kan dit ervoor zorgen dat het geluid ‘heen en weer gaat zingen’. Dit voorkom ik door de glaslijn van de gevel per stramien te laten verspringen.

Verder zorgen de verticale lamellen voor akoestische diffusie of verspreiding van het geluid, zodat iedereen in de zaal hetzelfde volume hoort en er geen ‘dode punten’ ontstaan, waar het geluid wegvalt. In het dak wordt een bepaalde hoeveelheid akoestisch absorberend materiaal opgenomen.

Concerthuis Simeon ten Holt Constructie

Constructie

De concertzaal kun je zien als een doos die wordt opgetild door de foyer. De dubbel gekromde betonnen vloer van deze doos wordt gedragen door betonnen schijven die de vier programma blokken vormen.

Het dak van de zaal wordt gevormd door een driedimensionale vakwerkligger die gedragen wordt door kolommen die één stramien naar binnen staan vanaf de gevel. Hierdoor wordt een tussenruimte gedefinieerd, een gangzone voor het publiek. Het vakwerk heeft een interne hoogte van 2100 mm zodat een technicus er tussendoor kan lopen en het licht en geluid kan bijstellen. In de zaal bevind zich het programmablok, en de massa daarvan dient tevens om de krachten in horizontale richting op te vangen.

De gevel van stijlen en glas wordt op twee plekken aan de constructie bevestigd en draagt alleen zijn eigen gewicht + windbelasting.

Concerthuis Simeon ten Holt entree

Doorsnede2

Gevel

De gevel is rondom identiek: een ritme van glas gevangen in verticale stijlen. Doordat de lamellen rondom het gebouw 360 graden roteren kun je vanuit binnen op alle plekken naar buiten kijken, maar vanaf buiten kun je maar beperkt naar binnen kijken. Uit dit ritme van stijlen – of lamellen- laat ik af en toe een stijl weg om variatie aan te brengen. Dit is een hint naar de muziek van Simeon ten Holt. Zijn muziek is maximaal genoteerd, maar je kunt er wel zelf voor kiezen om noten weg te laten. Zijn muziek is ook een ritme wat gelijk, maar toch ook telkens weer veranderlijk is. Dat heb ik ook proberen te doen met de gevel van dit Concerthuis.

De verticale stijlen zorgen ook voor zonwering; slechts op de plek waar op dat moment de zon staat zal deze geweerd moeten worden, en dit kan dan met een plaatselijk gordijn gedaan worden. Omdat de westgevel ‘s avonds tijdens een concert het meeste zon zal vangen heb ik hier de minste stijlen weggelaten.

Tijdens een concert haalt deze gevel ook een grapje uit met de bezoeker: door de muziek zou je de tijd vergeten, maar de gevel zorgt ervoor dat de dimensie tijd weer op een geheel andere wijze geïntroduceerd wordt: de gevel werkt ook als zonnewijzer. Aan de stand van de schaduwen is af te lezen hoelaat het is.

Concerthuis Simeon ten Holt nachtbeeld

Download hier een A4 boekje met de hele afstudeerpresentatie: PDF Concerthuis Simeon ten Holt

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie architectuur.

het op Twitter
Deel op Facebook

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *