John Lautner, architect

Boeken over John Lautner zijn schaars. Op het moment van schrijven is er één van Taschen te koop via de boekhandel, de rest wordt niet meer gedrukt. Bij de bibliotheek in Rotterdam is zijn autobiografie te leen. Verbazingwekkend dat dat nog kan: deze eerste druk is een zeldzaam exemplaar en gaat bij Amazon voor de lieve prijs van 1650 dollar over de toonbank.

John LautnerDoe één ding en doe het goed. Dat is de les die je kunt trekken uit het werk van John Lautner. Deze Amerikaanse architect bouwde vrijwel uitsluitend villa’s en heeft enkele zeldzame architectuur parels opgeleverd. Meer dan 200 projecten ontwierp hij, meer dan 100 werden er gebouwd en momenteel bestaan er nog 99.

Dat talent kwam hem niet vanzelf aanwaaien. Als projectarchitect werkte hij voor Frank Lloyd Wright aan twee van zijn werken: Sturges house en de Johnson Residence.

Hij koos ervoor om architect te worden omdat hij een hekel had aan routine. Veel beroepen worden na verloop van tijd routine, maar architectuur niet. Er valt meer te ontdekken in de bouwkunst dan mogelijk is in een mensenleven, en iedere opdracht die je krijgt is uniek. “Tegen de tijd dat je 70 á 80 jaar bent, begin je het door te krijgen” aldus Lautner.

In de leer bij Frank Lloyd Wright

Lautner had een hekel aan tekenen op school – en de dingen die daarbij komen kijken die niets met architectuur te maken hebben. In een poging het reguliere architectuuronderwijs te omzeilen solliciteerde hij in 1933 bij Taliesin, een privé architectuurschool die opgericht was door Frank Lloyd Wright. Die keuze maakte zijn werk er later in de praktijk niet makkelijker op, want daardoor was hij geen erkend architect. Pas in 1970 werd hij door de AIA erkend als architect.

Taliesin was een school waar je leerde door te doen. In het geval van architectuur is dat dus zelf bouwen. Maar ook zelf koken om te leren hoe een keuken werkt. Leermeester Wright had één regel om de studenten in het gareel te houden: Als je niet om zeven uur bij het ontbijt was, kreeg je niets te eten. Met de zware fysieke arbeid was het niet verstandig om deze regel te overtreden.

John Lautner leerde van Wright dat architectuur alleen goed is als het gebaseerd is op één sterk idee. Anders is het slechts een verzameling clichés.

In 1939 verliet hij op 28-jarige leeftijd de school van Frank Lloyd Wright en startte zijn eigen architectenbureau. Precies in een tijd van economische crisis, de depressie uit de jaren ’30. Een eigen praktijk beginnen was de enige mogelijkheid die hij had, want studenten van Wright werden in die tijd gezien als ‘te radicaal’ en konden bij de reguliere bureaus geen werk vinden.

Het jaar daarop ontwierp hij zijn eerste project: zijn eigen huis. Het ‘Lautner Residence’ was klaar in 1940 en werd door de architectuurcriticus Henry Russell Hitchcock ‘Het beste huis in de VS door een architect onder de 30’ genoemd. Lautner voegt daar fijntjes aan toe dat het nog 30 jaar zou duren voordat hij de waardering kreeg die hij zocht.

John Lautner, architect

Het Elrod huis. Foto door Tycho Saariste

Lautner’s architectuur

Bijzonder aan Lautner is dat hij een lokale architect is. Bijna al zijn woningen zijn in de omgeving van Los Angeles gebouwd. Daardoor bouw je een lokale traditie op, en geef je een streek een bepaald karakter mee door jouw bouwwerken. Ik kan dat wel waarderen. Tegenwoordig zijn er architecten die worden ingevlogen, een ‘icoon’ neerzetten en weer terug naar huis gaan. Dat levert misschien wel mooie gebouwen op, maar door de lokale binding van Lautners’ werken heeft zijn oeuvre voor mij veel meer waarde.

Bij veel moderne gebouwen zijn de gevel en het interieur verschillende onderdelen. De buitenkant is dan niet meer dan een schil waar op een bepaalde manier gaten in zijn geprikt om daglicht naar binnen te laten. Architectuur als mode: de façade hangt er als een losse jurk omheen. John Lautner werkte radicaal anders: zijn gebouwen hebben geen ‘gevel’, maar het interieur en exterieur vormen één geheel. De buitenkant is een verlengstuk van het interieur.

Waar veel mislukte gebouwen hun aanzicht nog enigszins proberen op te leuken door er een gevel op te plakken, is dat bij Lautner’s architectuur niet nodig. Zijn gebouw typologieën zijn op zichzelf al zo sterk dat daar geen vernislaagje meer voor nodig is.

John Lautner, architect

De Chemosphere. Foto door Tycho Saariste

Materialen

Iedere woning die Lautner bouwde is uniek. Al gebruikte hij wel vaak dezelfde materialen, en hebben veel van zijn ontwerpen gemeenschappelijke elementen. “Bouwstijlen zijn kopieën” vond Lautner. Voor iedere opdracht die hij kreeg verzon hij een uniek concept. Zijn oeuvre is als eenheid sterk omdat het geheel meer is dan de som der delen; maar elk gebouwconcept is ook verfrissend anders.

Voorgespannen beton, glazen gootstenen en hangend glas: het experimenteren met nieuwe materialen was hem niet vreemd. Bij verschillende projecten, zoals de Sheats/Goldstein residence en de woning voor de familie Reiner, werkte hij langdurig aan het constant verbeteren van het project. Samen met de eigenaar naar een oplossing zoeken voor een probleem, 5 voorstellen maken, en uiteindelijk het beste concept kiezen.

Dankzij zijn opleiding in Taliesin wist hij wat de materialen waren en hoe je daarmee om kon gaan. Materialen in zijn architectuur zijn toegepast op een manier die het best past bij de eigenschappen van dat materiaal. Een gekromd dak maak je dan niet van hout, maar van beton, wat in een voorgespannen constructie uitstekend in zijn vel zit.

John Lautner, architect

Het Reiner huis. Foto door Tycho Saariste

Wat is architectuur?

Volgens Lautner zelf:

“The purpose of Architecture is to improve human life. Create timeless, free, joyous spaces for all activities in life. The infinite variety of these spaces can be as varied as life itself and they must be as sensible as nature deriving from a main idea and flowering into a beautiful entity. The overriding essence is found in intangibles – life – heart – soul – spirit – freedom – enduring within the structure.”

Conclusie

Hoe meer ik over hem las, hoe meer ik hem ben gaan waarderen. In zijn autobiografie valt op dat hij vaak met waardering spreekt over de aannemers die het werk gemaakt hebben. Dat hoor ik tegenwoordig eigenlijk nooit meer. Vaker hoor je van juridisch gekrakeel over meer- en minder werk en wie de schuldige is van welke bouwfout. Van Lautner kunnen we leren hoeveel meerwaarde een goede samenwerking tussen een aannemer en architect geeft.

Er zijn veel voorbeelden bekend van architecten die aan het eind van het bouwtraject met ruzie van hun opdrachtgever scheiden. Lautner was in dat opzicht een ware mensenkunstenaar want hij spreekt vol lof over zijn opdrachtgevers en vice versa.

John Lautner, architect

Het Sheats/Goldstein huis. Foto door Tycho Saariste

John Lautner, architect

Het Sheats/Goldstein huis. Foto door Tycho Saariste

Met dank aan Lautnerkenner Tycho Saariste voor informatie en foto’s.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie architectuur.

het op Twitter
Deel op Facebook

5 reacties op “John Lautner, architect

  1. Niels schreef op :

    Inderdaad, ik ben ook al jaren “fan” van John Lautner. Na een tentoonstelling in LA, na een gesprek met iemand van het Getty Center die de maquette van Lautner’s Midtown School restaureerde, en de unieke kans om één van zijn woningen in het gebied te kunnen bezichtigen, moest ik niet langer twijfelen: deze man was zijn tijd vér vooruit. Op alle vlakken. Van materiaalkennis tot inplanting, van begrip voor de wensen van de klant tot vooruitstrevend durven denken.

    Als boek kan ik enkel “Between Earth and Heaven” aanraden. Dit boek kwam er in combinatie met voornoemde tentoonstelling. Het gaat zowel technisch als esthetisch in op de architecturale vraagstukken rond zijn werk. ISBN: 978-0847830145. Geen idee van de actuele prijs, op Amazon zie ik 188 $, maar zoveel heb ik dat indertijd zeker niet betaald. Maar het verhaal rond de boeken legt een pijnlijke waarheid bloot: deze architect krijgt niet de aandacht die hij verdient!

    Bekijk ook zeker de fotocollectie van de John Lautner Foundation: https://picasaweb.google.com/johnlautnerfoundation.

  2. B van Dam schreef op :

    worden er reizen naar deze huizen georganiseerd?

  3. Fred Westen schreef op :

    13 september 2013

    Ook ik ben een fan van John Lautner. Hij is een succesvol leerling van Frank Lloyd Wright waar hij samen met zijn vrouw op het instituut Taliesin zijn opleiding kreeg.
    Ik maakte kennis met zijn werk door een documentaire op de nederlandse TV bij het kunstprogramma CLOSE UP. Deze is inmiddels enkele malen herhaald en te vinden op de site PROGRAMMA GEMIST.
    Enkele boekentips voor liefhebbers:
    BETWEEN EARTH AND HEAVEN – nu te bestellen bij Bol.com € 50 en van Stockum € 45
    Bij van Stockum vond ik ook een duitse DVD uit 2011: INFINITE SPACE DER ARCHITEKT JOHN LAUTNER € 20. Ik heb hem direct besteld.
    Verder is er nog een heel goede monografie van Alan Hess met foto’s van Alan Weintraub over JOHN LAUTNER. Het origineel uit 1999 van uitgever Rizzoli in New York is alleen duur en antiquarisch te koop. Zoek de herdruk paperback van uitgever Thames and Hudson in Londen uit 2003 met 240 pagina’s alle met kleurenfoto’s ISBN 0500284202.
    Dank aan Frank van Leersum voor het artikel over JOHN LAUTNER.
    Fred Westen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *