Onlangs mocht ik het boek ‘The God Delusion’ lenen van een collega. Het is geschreven door de bekende Britse atheïst en evolutiebioloog Richard Dawkins. Het boek tracht te bewijzen dat God niet bestaat.
Dit lukt hem niet, want je kunt wetenschappelijk gezien een God niet bewijzen of on-bewijzen. Wel kun je er heel dicht in de buurt komen, en dat probeert deze auteur dan ook.
Het boek is heel logisch opgebouwd. Het begint met een kort essay over Albert Einstein, die toch echt wel atheïst was volgens Dawkins. Dan zet hij zijn hypothese over God uiteen, en beargumenteert waarom agnosticisme geen houdbare positie is. Veel dingen op deze aarde zijn te bewijzen, of te beredeneren. Om dan de stelling in te nemen dat je het niet weet vindt Dawkins op zijn zachts gezegd behoorlijk dom. Er zijn wel vraagstukken waarin je jezelf wel als agnost kunt opstellen, omdat we nog niet genoeg kennis hebben op dat bepaalde gebied.
Het derde hoofdstuk behandelt de argumenten die bewijzen dat God bestaat. Thomas van Aquino komt voorbij, het ontologische bewijs, persoonlijke ervaringen, Pascals kansberekening, enz. In het daaropvolgende hoofdstuk beschrijft hij waarom er bijna zeker geen God bestaat. Hij weerlegt het argument van de creationisten tegen de evolutietheorie. Zij zeggen dat evolutie gelijk staat aan dit beeld: een storm raast door een vuilnisbelt, en bij toeval ontstaat er een Boeing 747. De kans dat dit zou gebeuren is natuurlijk bijzonder klein, en evolutie zou dan ook onmogelijk zijn. Dawkins is van mening dat dit beeld onjuist is. Natuurlijke selectie in de evolutietheorie is het tegendeel van kans. Hij stelt het volgende beeld voor: We hebben een berg, genaamd Berg Onwaarschijnlijk. Deze berg heeft aan één zijde een zeer stijl ravijn, en aan de andere kant een hele flauwe helling. Het creationistische argument van de 747 zou dan voorstellen dat iemand vanaf de bodem van het ravijn naar de top van Berg Onwaarschijnlijk zou springen. Zo is het helemaal niet, evolutionisme stelt voor om met kleine sprongetjes die flauwe helling op te komen. Doordat de sprongetjes telkens klein zijn is de kans dat er iets positief evolueert veel groter dan in het eerste geval.
Verder behandelt hij de oorsprong van religie, die volgens mij wel wat vergezocht is, maarja, wat wil je als je religie wilt verklaren met een evolutionistische achtergrond. Het zevende hoofdstuk behandelt de bijbel. Dawkins pakt alle nasty stukken uit het Oude Testament eruit, en laat zien hoe verschrikkelijk de God van Israel wel niet was. Vooral het boek Richteren wordt vaak aangehaald. Hij vraagt zich af of het Nieuwe Testament dan iets beter zou zijn, maar nee hoor, dat is volgens hem zelfs erger! Het hele idee van erfzonde stuit hem tegen de borst. Van het idee dat God ons genade schonk door zijn zoon voor onze zonde te laten sterven zien we niets terug in het boek. Kort daarna zet Dawkins uiteen wat Zeitgeist (tijdsgeest) is. Zo blijkt dat mensen 50 jaar geleden nog bar racistisch waren, vrouwenstemrecht iets is van de laatste eeuw, en de dodenaantallen in Irak niets voorstellen met de aantallen in eerdere oorlogen. Hitler valt in het niets bij de dodenaantallen die Dzenghis Khan zou hebben gehaald met moderne middelen, en zo zijn er nog een aantal voorbeelden van voortschrijdende tijdsgeest. Bizar is dat hij deze tijdsgeest verklaart, maar dit niet toe weet te passen op de tijd van het Oude Testament! Toen gebeurde er ook verschrikkelijke dingen, maar hier geldt de tijdsgeest opeens niet! Niet erg consequent.
Het boek gelezen te hebben begin ik te begrijpen dat de discussie tussen evolutionisme en creationisme, God of geen God, religie of geen religie geen zin heeft. We kunnen net zogoed stoppen met dit soort wetenschappelijke discussies, want de beide kampen praten langs elkaar heen. Het ene kamp begint met het uitgangspunt dat God wel bestaat, en daar verzinnen ze argumenten bij. Het andere kamp Vice Versa. Dawkins geeft van zijn oogpunt gezien goede argumenten tegen het bestaan van God. Het verschil tussen creationisten en atheïsten ligt erin dat de eerste groep bereid is om sommige dingen te aanvaarden als onbegrijpelijk. De tweede groep denkt beter van het menselijke intellect, en denkt dat alles ooit te beredeneren zal zijn, het heeft alleen nog wat tijd nodig.
Een vraag die ik na het lezen van dit boek aan u wil stellen is: Heeft het zin om als creationisten met evolutionisten in discussie te gaan, als we toch uitkomen op het verschil in aannames?
Bij bovenstaande vraag is dit artikel in het Nederlands dagblad handig, over de theorie van deze discussies.
Zie ook het interview van Richard Dawkins met de Theoloog Alister McGrath. Op Wikipedia staat een uitgebreide beschrijving van het boek.
Info
Dit artikel is op 12 maart 2008 geschreven door Frank van Leersum in de categorie boeken.Tweet het op Twitter
Deel op Facebook
Dit zijn discussies die al zo vaak en uitgebreid gevoerd zijn, dat het vaak weerzin oproept je je er al te veel in te verdiepen, om vervolgens tot de conclusie te komen dat beide partijen geen sluitend antwoord kunnen bieden op de vraag of God dan wel of niet bestaat. Daarmee wil ik niet zeggen dat discussie daarom overbodig is. Uitspraken van de ene groep vergen reacties van de ander, wat de discussie verdiept en men leert kritisch het eigen gedachtegoed onder de loep te nemen. Ikzelf zie me graag als relativist, ondanks alle kritiek over het paradoxale karakter ervan. Maar naar mijn mening is dit slechts een kwestie van semantische definities.
Dawkins is een wijs man. Gautama Siddarta (Bhudda) zou trots op hem zijn. Hij zei immers al :
“Do not believe in anything simply because you have heard it. Do not believe in anything simply because it is spoken and rumoured by many. Do not believe in anything because it is found written in your religious books. Do not believe in anything merely on the authority of your teachers and elders. Do not believe in traditions because they have been handed down for many generations. But after observation and analysis, when you find anything that agrees with reason and is conducive to the good and benefit of one and all, then accept it and live up to it.”
Siddhartha Gautama (Buddha)
Helaas dat anderen deze wijze raad niet opvolgen en blind achter een boek blijven aanlopen.
Do not believe that you can only believe things that you can observate and analyse.
@ Jaap,
In Nederland bestaat een gezegde: “Onderzoekt alles en behoud het goede”. Inderdaad worden de bijbel en andere door overlevering ontstane manifesten te vaak klakkeloos als wetboek opgevolgt. Het kan nooit kwaad om dingen te heroverwegen en tegen het licht van het gezonde verstand te houden.
@ Robbielab: dat gezegde is afkomstig uit de bijbel. De tekst luidt daar: ‘Beproeft
alle dingen; behoudt het goede’. Opvallend genoeg wordt volgens jouw redenering deze tekst niet op de bijbel zelf toegepast.
Zelf ken ik geen mensen die de bijbel of een ander boek opvolgen zonder eerst na te denken. Kennen Jaap en Robbielab die mensen wel?
Frank,
Eerlijk gezegd wel. Als je de bijbel opvolgt en begrijpt als de waarheid dan val je wat mij betreft daar al onder. Ik zou dan ook zeggen, lees dan de boeken en kijk naar de tv-programmas van Richard Dawkins eens (en wel tot het eind uitlezen/kijken).
Jaap, heb jij de Bijbel dan wel helemaal van kaft tot kaft gelezen? Christenen krijgen elke keer voor ‘t hoofd gesmeten dat inderdaad ze dingen helemaal moeten uitspitten en doorlezen – maar doen atheïsten dat dan wel? Met een ‘open mind’ de Bijbel lezen?
Maar goed… Ik denk dat de discussie rede v.s. religie heel goed gevoerd kan worden, mits je elkaar met respect benadert. Niet dat dat hier niet gebeurt, maar ik bedoel in het algemeen – meneer Dawkins verbergt niet bepaald zijn minachting voor het hele concept religie – sterker nog, bijna iedereen die niet-christen is en zichzelf enigszins kritisch vindt, vind het leuk om christenen irrationeel te noemen – enzovoorts.
Als we daar nou eens mee ophouden en op gelijke voet in gesprek gaan… Tenslotte is het, naar mijn mening, onmogelijk om het niet-bestaan van God te bewijzen – als je zijn bestaan al niet met logisch-empirisch bewijs kunt onderbouwen, hoezo zijn niet-bestaan dan wel?
(en ja, ik beschouw mijzelf als volstrekt rationeel, kritisch – en een belijdend christen).
(en nee, het lijkt maar alsof dit mijn stokpaardje is… Maar het is gewoon zo, ik heb er een hekel aan wanneer christenen worden afgeschilderd als minder rationeel etc.etc.).
Beste ChingChuan, dank voor je bijdrage, ik heb deze met veel interesse gelezen. Een korte reactie:
1. Je geeft aan dat kritische niet-Christenen het leuk vinden om Christenen te betitelen als irrationeel. Dit herken ik niet in mijn omgeving en is in mijn optiek ook onjuist gesteld: mensen hebben in algemene zin de neiging om bevestiging te zoeken bij eigen opvattingen en afwijkend denkbeelden te betitelen als “onzinnig” of “irrationeel”. Ongeacht iemands religieuze achtergrond.
2. Je voert op dat het niet bestaan van God niet te bewijzen is: dit zal Dawkins volledig met je eens zijn. Het is onmogelijk om iets “niet te bewijzen”, Dawkins stelt bijvoorbeeld dat het niet te bewijzen is dat er een theepot in een baan om Mars circuleert. Wat Dawkins probeert aan te tonen is dat het in grote mate onwaarschijnlijk is dat God bestaat.
Frank, je samenvatting die leidt tot je vraag klopt in mijn optiek niet: “Het ene kamp begint met het uitgangspunt dat God wel bestaat, en daar verzinnen ze argumenten bij. Het andere kamp Vice Versa.” Als beide kampen argumenten hebben dan zou er toch juist een uitstekende basis zijn voor een discussie? Het punt dat maakt dat de discussie niet gevoerd kan worden is dat gelovigen uitgaan van niet falsifieerbare argumenten (bijvoorbeeld “de Schrift als het woord van God”, de persoonlijke Gods-beleving van gelovigen, schoonheid van de natuur, etc, vul zelf maar aan). Dawkins schetst een verklarend beeld van de werkelijkheid zoals wij die ervaren, waarbij hij openstaat voor andere wereldbeelden als dat diezelfde werkelijkheid op een betere manier zou verklaren.
Ik zou er nog aan toe willen voegen dat ik iedereen wil aanraden dit boek te lezen.
Kijk byvoorbeeld ook eens op video.google.com/videoplay?docid=6474278760369344626