Quintilianus – De opleiding tot redenaar

Net als bij een politieke redevoering gaat het in een recensie om aanraden of afraden. Voor sommige lezers zal ik dit boek dan ook aanraden, voor anderen zal ik andere lectuur adviseren.

De opleiding tot redenaar ofwel Institutio Oratoria is geschreven door Quintilianus, een Romeins hoogleraar in de retorica. Geboren in Spanje rond het jaar 40 van onze jaartelling. Op aanraden van vrienden en de Romeinse senator Marcellus Vitorius besloot Quintilianus om een handboek te schrijven over de retorica, de kunst van het spreken.

Dit handboek is het meest uitgebreide retorica handboek wat is overgeleverd vanuit de oudheid. Lange tijd was dit werk verloren gewaand, totdat men een kopie aantrof in 1416 in een Zwitsers klooster. Het werk bestaat uit 12 boeken die in het Nederlands rond de 650 bladzijden beslaan. Elk boek behandelt een onderdeel van de retorica tot in de details. In vogelvlucht stip ik nu de lijn van het boek aan.

Inhoud

Het begint met de vooropleiding, hoe moet je een kind opvoeden zodat hij later geschikt zal zijn om retor te worden en hoe moet je oefenen om beter te leren spreken? Net als Aristoteles geeft ook Quintilianus aan dat het gaat om de waarheid. Het vak mag dus niet misbruikt worden. Een moordenaar mag niet worden vrijgesproken, maar heeft wel recht op een eerlijk proces.

Vervolgens behandeld het boek de oorsprong en onderdelen van de redevoering, waaronder de inleiding, propositie en een conclusie. De argumentatie wordt uitgebreid behandeld, hoe vind je argumenten, wanneer gebruik je ze en hoe kun je ze weerleggen. Ook humor en emoties komen aan bod waarbij wordt uitgelegd welke rol ze kunnen spelen.

Het tweede deel van de retorica behandeld de ordening, hoe gebruik je de argumenten en op welke manier. Quintilianus zegt het zo:

“Het vinden van argumenten is belangrijk, het zijn de stenen, hout en andere materialen die nodig zijn om iets te bouwen. Voor het bouwen zelf is echter een vakman nodig, die alle materialen op een nuttige wijze op zijn plaats legt.”

Tenslotte volgt de verwoording, hoe breng je de boodschap over. Hoe onthoud je alles en hoe ziet de voordracht er uit. Het zou mij als liefhebber van de retorica een deugd zijn om meer uit te wijden, maar ik denk aan u als lezend publiek en weet dat ik u beter mondeling warm kan maken en om die reden houdt ik dit verhaal wat korter.

Voorkennis

Voor wie is dit boek nu interessant en wat is de toegevoegde waarde ten opzichte van Aristoteles en Cicero? Om dit boek te kunnen begrijpen is op zijn minst kennis nodig van het systeem van de retorica. Een lezer dient dus de basisbeginselen te kennen voordat hij Quintilianus leest. Het boek is namelijk dermate uitgebreid dat men zonder voorkennis het overzicht zal verliezen omdat men dat toch al niet had, met als logisch gevolg dat de rode draad die door het boek loopt niet opgemerkt zal worden.

Voor leken adviseer ik dan ook om eerst kennis te nemen van bijvoorbeeld Aristoteles’ Retorica. In grote lijnen is de theorie die daarin behandeld wordt hetzelfde gebleven en het geheel is beter te bevatten, wat mede door de compactheid van dat werk komt. Wanneer men echter de systematiek van de retorica doorziet en meer diepgang wil krijgen, raad ik zeker aan om Quintilianus te bestuderen. Alleen een zeer ervaren retor kan en mag een werk als dit lezen, anderen dienen het te bestuderen.

De basis van Aristoteles is in heel het werk van Quintilianus terug te vinden en ook Cicero wordt regelmatig aangehaald met schitterende voorbeelden uit de wereld van het recht. Hierbij vermeldt Quintilianus vaak of hij het er mee eens is, of hij voegt dingen toe aan hun theorie. Het is daarom raadzaam om eerst kennis te nemen van Aristoteles en Cicero. Het is immers interessant om deze grote retoren en grondleggers aan het werk te zien, waarna ze worden besproken door Quintilianus.

Het is overbodig om te melden dat elke retor kennis moet nemen van dit werk, het is immers zeer compleet, toegankelijk en bevat alle aspecten die behandeld moeten worden in dit vakgebied. Met veel voorbeelden laat Quintilianus het nut en de relevantie zien van allerlei praktische theorieën, waar elke retor iets aan heeft.

Conclusie

Ten slotte geef ik u als lezer van deze recensie mijn bevindingen over dit boek. Het is een prachtig werk waarin alles over de retorica tot in de details toe wordt behandeld. Er zullen altijd zaken zijn die men minder interessant vind en daarom over wil slaan. Ook dat is mogelijk, de uitgebreide inleiding geeft aan welke onderdelen op welke plaats behandeld worden. Verder zijn bepaalde zaken verandert door de tijd of de plaats, zoals humor bijvoorbeeld. Zaken die tijd of streekgebonden zijn kunnen dus minder van toepassing zijn in onze tijd. Ook het gebruik van moderne hulpmiddelen zou in een nieuw boek toegevoegd moeten worden.

Bovenstaande zaken vallen in het niet bij de kwaliteit van het werk zelf. Het is geschreven in normale taal en elke theorie wordt onderbouwd en uitgelegd. Soms gebeurd dit vanuit historisch perspectief, zodat men kennis kan nemen van voorgaande retoren en aan de hand daarvan wordt duidelijk waarom Quintilianus tot een andere conclusie komt. Ik kan u de garantie geven dat wanneer u dit boek zult bestuderen, u een hoop zaken zult leren die u meteen in de praktijk kunt toepassen. Nog beter en werkelijk leerzaam wordt het wanneer u in de praktijk aan de slag gaat. Veruit het meeste leert u door het te doen, vooral door redevoeringen eerst uit te schrijven en deze vervolgens te bespreken met mede retoren. Heeft de retorica uw interesse, is het uw hobby of hoort het bij uw vakgebied, dan is het zeker een aanrader om dit boek te bestuderen!

Quintilianus; De opleiding tot redenaar; Historische Uitgeverij; 768 pagina’s gebonden; 49,95 euro. Deze recensie is geschreven door Jelle Verhage.

U kunt dit boek bestellen bij de Historische Uitgeverij.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie boeken.

het op Twitter
Deel op Facebook

5 reacties op “Quintilianus – De opleiding tot redenaar

  1. Ja, dat vroeg ik me af, in hoeverre de dingen die in het boek worden besproken ook toepasbaar zijn in het dagelijks leven van nu. Maar ’t heeft dus nog wel nut?

  2. Jelle Verhage schreef op :

    Reactie @ChingChuan:

    De retorica is zeker nog steeds toepasbaar. Helaas wordt het niet vaak gegeven op scholen / universiteiten, hoewel een klein deel natuurlijk bij het vak Nederlands terug komt. De retorica behandelt alle zaken die nodig zijn voor het spreken. Hoe maak je argumenten, hoe weerleg je die van anderen, hoe kom je overtuigend over, hoe bespeel je het publiek met emoties etc. Dat soort zaken zijn nog steeds van toepassing.

    Stel je moet een presentatie houden over een onderzoek wat je hebt uitgevoerd, dan moet je aan de ene kant overtuigend zijn en moet goede argumenten aankomen om aan te tonen hoe je tot de conclusies bent gekomen.
    Aan de andere kant moet je het publiek geinteresseerd en enthousiast houden. Een boek als dit helpt je erbij om te begrijpen hoe je dat moet doen. Uiteraard leer je het pas echt door het in de praktijk te doen, maar een stukje theorie helpt wel om te begrijpen hoe je bijvoorbeeld argumenten kunt vinden, opbouwen en wanneer je ze gebruikt.

  3. Boris schreef op :

    Het geschreven woord is zeker niet ondergeschikt aan de kunst van het spreken. Daarom ben ik van mening dat in een dergelijke recensie, waarin men schrijft over de retoriek, er geen plaats is voor grammaticale fouten.

  4. Genus schreef op :

    Voor iemand met een passie voor de retorica zitten er aardig wat d/t fouten in deze recensie! Juiste spelling lijkt me toch een eerste vereiste voor een geloofwaardig betoog 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *