Architectuur en ideologie

Wat hebben de ideologieën van de afgelopen eeuw ons nagelaten aan architectuur?

Emil Hacha, de premier van Tsjecho-Slowakije, was bleek, gespannen en had last van hoofdpijn. Hij was precies het soort bezoeker waar de Rijkskanselarij voor ontworpen was. Als iets in de architectuur ooit geschapen was om te imponeren, dan was dit het wel. Het overwelmende effect van de Rijkskanselarij was een essentieel onderdeel van Hitler’s campagne om de premier op de knieën te dwingen.

Hacha ervoer het gebouw als een spelonk, zich verplaatsend van de ene ondergrondse grot naar de volgende. Nooit wist hij wat de volgende ruimte brengen zou. Hallen van natuursteen, deuren voor reuzen en loopafstanden die iedere bezoeker een onwelkom idee geven.

Vrij vertaald uit het boek The Edifice Complex van Deyan Sudjic schets het bovenstaande relaas het bezoek van de Tsjechische premier bij Adolf Hitler. Hij overleeft het niet. Het Nazi complex maakt zo’n verpletterende indruk dat Hacha aan het eind van de ontmoeting een hartaanval krijgt. Slachtoffer van onmenselijke architectuur.

De twintigste eeuw die we inmiddels 8 jaar achter ons gelaten hebben was het tijdperk van de grote ideologieën. Het socialisme, kapitalisme, nationaalsocialisme en het communisme hebben een zware stempel op de geschiedenis gedrukt.

Onze oosterburen hebben er een mooi woord voor: Weltanschauung. Een ideologie is hoe jij naar de wereld kijkt, daarom heeft het veel te maken met de politiek en de filosofie daarvan. ‘Een verzameling van ideeën’ wordt een ideologie ook wel genoemd. Een aantal van deze ideeën zijn: hoe een land geregeerd moet worden (democratie of dictatuur), het beste economische systeem (socialisme of kapitalisme) en hoe de politiek in elkaar zou moeten steken (links of rechts).

In dit artikel laat ik zien wat de twee grote ideologieën van de vorige eeuw ons hebben nagelaten aan architectuur en wat wij daarvan kunnen leren. Onder deze twee grote ideologieën versta ik het communisme en het nationaalsocialisme. In bekende personen uitgedrukt is dat Stalin en Hitler.

Het nationaalsocialisme

Nazi architectuur had drie functies: Theatraal, symboliek en een manier om een boodschap uit te dragen. Deze kenmerken komen duidelijk terug in de volgende voorbeelden van Nazi architectuur:

1. Zeppelinfeld. Een gigantische tribune met groot veld ervoor wat deel uitmaakte van het complex van de Nazi partij. De 360 meter lange tribune is ontworpen door de bekende Nazi architect Albert Speer. Het complex is een parade van macht.

2. Het Olympisch stadion, ook ontworpen door Albert Speer. Dit in 1936 opgeleverde complex toont zijn ware aard als je naar de schaal van de kolommen in de gevel kijkt. Het maakt de mens klein.

3. Het ministerie van luchtvaart werd gebouwd in 1936 en ziet eruit als een gevangenis.

Het communisme

Communistische architectuur kan worden getypeerd als ‘onmenselijk, kaal en grotesk’. Wat ik die architecten vooral verwijt dat ze geen rekening hebben gehouden met de menselijke maat. Het gebruik van kaal beton is een architectonische keuze waarover valt te praten. Het ontwerpen van megalomane complexen zonder een ziel niet.

Toch is het niet alles kommer en kwel wat er door de architecten ontworpen is. De bijzondere vormen die het communisme heeft voortgebracht ziet u hier.

1. Pension in Oekraïne. Vanaf de voorkant lijkt dit in 1985 gebouwde pension een beetje op een stekelvarken door de uitstekende apartementen. Door de ronde vorm heeft elke kamer een goed uitzicht op de zee.

Het gebouw is ontworpen door een architect die opgegroeid was met het communistische systeem. Met dit gebouw overtuigde hij zijn opdrachtgever om niet een dertien-in-een-dozijn gebouw neer te zetten. Dit dramatische gebouw wat grotendeels lijkt te zweven is het resultaat.

2. Het Ryugyong Hotel in Noord Korea is een typisch voorbeeld van mismanagement. In een land waar duizenden door armoede sterven werd in 1987 begonnen met de bouw aan dit 750 miljoen dollar kostende hotel. Met 330 meter zou het het hoogste hotel ter wereld zijn. In 1992 stopte men met de bouw omdat het geld op was.

Zoals u op de foto kunt zien past dit piramidevormige complex door zijn schaal geheel niet in de omgeving. Een toren van Babelse hoogmoed.

Nu werd er onlangs bekend gemaakt dat men weer is begonnen aan de bouw. Ik ben benieuwd of men dit megalomane project ooit kan voltooien.

Overig:

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie architectuur.

het op Twitter
Deel op Facebook

9 reacties op “Architectuur en ideologie

  1. Ad schreef op :

    Mooi artikel Frank.
    Ik denk daarbij ook aan het Reichstag gebouw en de Brandenburger Tor

    Ad

  2. Beste Ad, dat zijn inderdaad ook mooie gebouwen, maar die hebben volgens mij niet zoveel met een ideologie te maken. In ieder geval niet met de Nazi’s, want de Reichstag is rond 1890 gebouwd.

  3. Ruud schreef op :

    Hoi Frank,

    Ik volg jouw weblog al geruime tijd met plezier. Dank voor deze interessante publicatie.

    Gr, Ruud

  4. Beste Ruud, bedankt voor je positieve reactie. Ik zie dat je fotograaf bent, zelf ben ik me de laatste tijd ook aan het verdiepen in de fotografie.

  5. Beste Frank,
    Ik had een vraagje, hoe kan je met de architectuur, minder bedeelden buiten een gebouw houden? Dus aan de hand van de vormgeving, het uiterlijk van een gebouw een gebouw ‘onwelkom’ maken voor, bijvoorbeeld, zwervers ect..
    Ik zou hier graag meer over te weten komen, aangezien dit te maken heeft met een opdracht voor school.
    Misschien is verder een mooi voorbeeld van ideologie ‘Fort Los Angeles’ 😉

  6. Beste Gijs, bedankt voor je reactie. Mijn eerste idee op jouw vraag is er een muur omheen bouwen… beetje banaal misschien, maar een slotgracht is ook nog een optie. Dit wordt ook wel eens gebruikt bij scholen, als er een soort barrière tussen de wijk en het speelplein gemaakt moet worden.

  7. Ad schreef op :

    Frank, altijd weer interr. om jouw bijlage te lezen.

    Ad

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *