Een nieuwe bibliotheek voor Rotterdam

Een nieuwe bibliotheek voor Rotterdam

In de tweede helft van 2012 werd door Dirk Peters van Barcode Architects het atelier ‘The New Library’ gegeven op de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. Ik was één van de twaalf studenten en dit was mijn laatste atelier voor het afstuderen, waar ik in februari mee begonnen ben. In dit foto essay neem ik je mee door het ontwerp van mijn bibliotheek.

“Een bibliotheek is – het tegenovergestelde van een theater – een plek waar je collectief iets individueels doet. Binnen die collectieve sfeer ga je feilloos op zoek naar de plek die het beste bij je past.”

— over de Universiteitsbibliotheek Utrecht, door Wiel Arets.

Zoals je misschien weet is de huidige bibliotheek gelegen aan de kruising tussen de Hoogstraat en de Binnenrotte. Over de Binnenrotte liep vroeger het spoor, maar sinds dat ondergronds is gegaan wordt dit plein –in de volksmond ook wel ‘landingsbaan’ genoemd– gebruikt om twee keer per week markt op te houden. Tegenover de bibliotheek is de markthal van MVRDV in aanbouw. Als deze klaar is zal een deel van de markt naar binnen verhuizen en 7 dagen per week open zijn. Op loopafstand van de bibliotheek ligt trein-, tram-, en metrostation Blaak wat deze locatie per openbaar vervoer ideaal bereikbaar maakt.

Een stedenbouwkundig onderzoek

De ontwerpopgave ging er vanuit dat de huidige bibliotheek er niet stond en de locatie dus een ‘tabula rasa’ is om er een nieuw gebouw neer te zetten. Ik begon mijn onderzoek met het maken van een aantal massastudies in bluefoam: Hoe groot is het programma van 24000 m²? Hoe zorg je ervoor dat er voldoende daglicht binnen komt? Om welke vorm vraagt de stedenbouwkundige situatie? Hoe verhouden zich de publieke en de private delen van de bibliotheek tot elkaar? In dat soort vragen probeerde ik een inzicht te krijgen met deze modellen.

Hoe de stedenbouwkundige vorm reageert op de situatie kun je zien in bovenstaande afbeelding. Om vervolgens wat lucht, licht en ruimte in dit model te maken creëer ik vier atriums van verschillende groottes. Ook zijn deze atriums op elke verdieping anders van vorm, en roteren ze om een vaste maat die van beneden tot boven open is.

De publieke en de privé ruimtes grijpen als een soort vinger-structuur in elkaar en creëren zo diverse en interessante ruimtes. De verschillende soorten media die worden aangeboden in de bibliotheek worden als een stapeling van landschappen vormgegeven.

Wat is een bibliotheek?

Terwijl ik zo aan het nadenken was over wat een bibliotheek zou moeten zijn, schreef ik de volgende stelling:

“Een bibliotheek is een toegankelijke opslag van kennis: je kunt er gemakkelijk vinden waar je naar op zoek bent, maar je kunt je ook laten verrassen en inspireren door andere vormen van kennis.”

Die gedachte heb ik in mijn ontwerp vormgegeven door de bibliotheekbezoeker verschillende manieren te geven om door het gebouw te bewegen. De snelste route is door op de begane grond iets op te zoeken en dan met de lift naar de betreffende verdieping te gaan. Heb je iets minder haast, dan kun je de roltrappen nemen en onderweg genieten van het zicht op het centrale atrium. Als derde is er een ‘verdwaal’ route van allerlei trappen langs de gevel waarmee je zowel nieuwe plekken in de bibliotheek kunt ontdekken, als genieten van het uitzicht over de stad.

Op de begane grond zijn vooral publieke functies geplaatst, zoals de foyer van het theater, een café en de leeszaal. De hoofdentree vind je onder het theater; als je hier naar binnen loopt vouwt de ruimte zich als het ware omhoog naar het centrale atrium met de roltrappen. Zowel de publieke infobalie als het schaakspel kun je in deze centrale hal vinden.

Op de eerste verdieping vind je de centrale discotheek, de strips en de klantenservice. Ook is er een hoek voor kinderen ingericht op de verhoogde vloer van het theaterdak. De kleinere ruimte en schaal die hierdoor gecreëerd wordt is passend voor kinderen.

De tweede verdieping huisvest de speciale collecties en de romans die in een waaiervorm aan kasten staan uitgestald. Je kunt hier –op zoek naar een goed boek– verdwalen in een ‘woud’ van betonnen kolommen. Ook vind je hier de ‘gaming area’ met allerlei vormen van nieuwe, interactieve media. Door de opslag van speciale collecties die de bibliotheek huisvest loopt een publieke route, hieronder in het rood aangegeven. De bezoeker krijgt daarmee een inkijkje in de normaliter verborgen achterkant van de bibliotheek.

Kunst en hobby boeken kun je vinden op de derde verdieping. Ook is er een expositie ruimte waar kleine tentoonstellingen plaats kunnen vinden.

De vierde verdieping is de bovenste laag en daar vind je de non-fictie boeken en het studiecentrum. Ook is er aan de voorzijde van het gebouw een overdekt dakterras waar je –weer of geen weer– een boek kunt gaan lezen op de trap met een prachtig uitzicht op de Laurenskerk.

Tot slot is de buitenkant van het ontwerp een afspiegeling van wat er binnenin gebeurt. Ik wil voorkomen dat de bibliotheek van binnen zo donker wordt als het huidige gebouw, dus maak ik een volledig glazen gevel die translucent is op de plekken waarachter zich een opslag bevindt. De verschillen tussen de onderlinge vloeren heb ik subtiel weergegeven door verschillende soorten kozijnstijlen en kolommen toe te passen. Als je dus naar de bibliotheek toeloopt krijg je als het ware een voorproefje van wat je binnen te wachten staat.

Heb je opmerkingen of vragen over dit ontwerp? Stel ze gerust door hieronder een reactie achter te laten.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie architectuur.

het op Twitter
Deel op Facebook

14 reacties op “Een nieuwe bibliotheek voor Rotterdam

  1. Hoi Frank,

    Goed om te zien dat er volop wordt gediscussieerd over de bibliotheek in Rotterdam. Wat mij intrigeert aan je ontwerp is dat het gebouw in zijn vormentaal bijna verdwijnt en opgaat in het stedelijk weefsel. Gestapelde platvormen in de vorm van straten en pleinen omhult met een thermische huid. Het gebouw roept bij mij ook een aantal vragen op die ik je graag wil stellen en je mening over zou willen hebben.

    Als eerste vraag ik mij af hoe je de functie “bibliotheek” ziet in het internet tijdperk. Google en andere instanties leggen eigen bibliotheken aan die virtueel te benaderen zijn. Wat kan een fysieke bibliotheek aan de Binnenrotte bijdragen in dit tijdperk.

    Als tweede: Gaat de bibliotheek nog een relatie aan met andere functies in de omgeving, zoals het nieuwe marktgebouw.

    Als derde de vraag hoe je denkt over de interactie tussen mensen in de bibliotheek en hoe je dit hebt vormgegeven (buiten de routing door het gebouw) . In je stuk schrijf je dat “een bibliotheek is een toegankelijke opslag van kennis …….. maar je kunt je ook laten verrassen en inspireren door andere vormen van kennis.” Net als je blog, kan je kennis ook uitwisselen en sneller op je bestemming komen. Dient het gebouw te faciliteren in een interactie?

    Ik zie je reactie graag tegemoet.

    Hartelijke groet,
    Dennis Rietmeijer

    • Beste Dennis, bedankt voor je uitgebreide reactie. Of een bibliotheek nog bestaansrecht heeft in de 21e eeuw is een vraag die ik de afgelopen tijd vaker voorbij heb horen komen. Aan de ene kant wordt de bibliotheken aangevallen door bezuinigingen vanuit de overheid en aan de andere kant door het digitale boek. Als gevolg van die bezuinigingen is de Bibliotheek Rotterdam volgens mij van plan om het aantal vestigingen terug te brengen van rond de 26 nu naar 6 grotere stadsbibliotheken over een aantal jaar. De onlangs geopende bibliotheek in Feijenoord is de eerste stap in deze ontwikkeling.
      Ik denk dat de bibliotheek zeker nog bestaansrecht heeft en zal blijven hebben. De huidige bibliotheek bewijst dat al met een bezoekersaantal van 1,5 miljoen wat elk jaar nog steeds stijgt. Het gebruik van een bibliotheek veranderd wel: vroeger kwam je er om een boek te lenen, tegenwoordig zijn de studieplekken behoorlijk populair. Ik kom zelf regelmatig regelmatig in de bibliotheek en altijd zijn er veel mensen aan het studeren.
      In mijn ontwerp heb ik daarom ook veel verschillende soorten studieplekken opgenomen, omdat iedereen een andere hoeveelheid prikkels waardeert tijdens het studeren. Ook is het zo dat ik in mijn ontwerp de digitale media een prominente rol heb gegeven – het is pas op de tweede verdieping dat je echte boeken tegenkomt. De bibliotheek van de toekomst wordt dus meer een ‘huis van de stad’. Diverse educatie-gerelateerde functies in één groot publiek gebouw.
      Dan kom ik daarmee bij je derde vraag, die van ontmoeting. Dat is een beetje dubbel in een bibliotheek, omdat je met verschillende wensen te maken hebt. Aan de ene kant is ontmoeting en kennisvermeerdering zoals jij noemt uiteraard goed. Maar er zijn ook mensen die voor de rust en stilte naar de bibliotheek komen. Deze twee uitersten in gewenste interactie heb ik in mijn ontwerp verwerkt door de doorsnede een verloop te maken van interactieniveau. Op de publieke begane grond zijn functies opgenomen die veel gezelligheid (cafe, theater, leeszaal, etc) zullen creëren, en naarmate je meer bovenin in het gebouw komt wordt het rustiger en krijg je minder ontmoetingen. Met als solitude summum het stille studiecentrum in de top met uitzicht over de kubuswoningen.

      Tot slot wat betreft je tweede vraag: reageert het gebouw ook op zijn omgeving? Dat doet het zeker. De isometrische lijntekening die je hierboven ziet is daar het meest verhelderend in. Stedenbouwkundig uitgangspunt op deze locatie was het bebouwbare oppervlak waar ik aan het kneden ben gegaan. Aan de achterkant creëer ik ruimte voor de naastgelegen flat. Aan de kant van ‘het Potlood’ vouwt de gebouwmassa zich naar binnen om ruimte te geven aan een klein hofje. Een plek om tot rust te komen naast de drukte van de Binnenrotte en de bijbehorende markt. De voorgevel volgt de rooijlijn van de Binnenrotte, en niet die van de Markthal. Had ik dat wel gedaan dan had ik de naastgelegen Statendam toren als het ware meer aandacht gegeven en dat wilde ik niet, want ik ben niet zo’n fan van dat bakstenen ding.

      Goed, als je nog vragen hebt hoor ik het wel!

      • Dank je voor je reactie, Frank. Het scherpt mij ook om na te denken over “wat een bibliotheek betekent” en vormt mijn mening.

      • Jordi schreef op :

        Ik vind het een mooi ontwerp en je hebt de juiste rooilijn gebruikt denk ik.
        Veel beter dan de huidige bibliotheek, van mij mag hij komen.
        Maar ik ben ook blij met de Statendam.
        Vergeet niet dat mensen warme kleuren baksteen of hout als gezellig ervaren en glas en staal over het algemeen als kil.
        Amsterdam en Parijs zijn geliefde plekken door hun gezellige pleintjes/straatjes en afwisselende (bak)stenen geveltjes. Niet door hun strakke ontwerpen. Ik juich nieuwbouw zoals “prachtig Kralingen” dan ook toe.

  2. Maurice schreef op :

    Erg mooi! Is er ook nog iets Rotterdams aan?

  3. Ook hier zie ik weer dat men uit gaat van een groot bibliotheekgebouw in het centrum van een stad. Maar heeft de bibliotheek van de toekomst nog wel een dergelijk groot gebouw nodig (ontwerp is prachtig trouwens). Binnen de bibliotheekwereld is men dan wel verkikkerd op een eigen gebouw, je kunt je afvragen of deze tijden van nieuwe en snelle technische ontwikkelingen geen andere aanpak nodig heeft, door het idee van een groot bibliotheekgebouw los te laten en weer terug te gaan naar daar waar de bibliotheek hoort te zijn, in de wijken.
    Daarbij vraag ik mij ook af of in het kader van alle bezuinigingen (ook in Rotterdam) op de bibliotheek het zinvol zijn om nog aan een dergelijk project te gaan beginnen. Is het niet veel meer een uitdaging om een bibliotheek van de toekomst te ontwerpen die dichter bij de doelgroepen staat dan een gebouw waar mee de politiek (wethouders) sier mee kunnen maken.
    Vanuit mijn eigen website gezien is het wel een interessante materie hoe men in de architectenwereld aan kijkt tegen de ontwikkelingen in bibliotheekland.

    • Beste Joost,
      In Den Haag is het hetzelfde. Wijkbibliotheken verdwijnen onder druk van bezuinigingen. Maar er ontstaan ook nieuwe initiatieven zoals die van Anne (http://www.kinderzwerfboek.nl). Gezien de discussie van het digitaliseren van boeken komt bij mij de vraag op of het concept “bibliotheek” zou moeten veranderen. Zou een bibliotheek een plek moeten zijn waar je niet alleen kennis vergaard, vooral kennis deelt. Zo kan een bibliotheek niet alleen een gevend instituut worden, door middel van crowdsourcing kan het ook een ontvangend instituut worden en op zijn beurt weer geven. Kan het een plek zijn waar je open colleges kan volgen (bijvoorbeeld ook via videoconferencing) en direct in contact kan staan met onderzoekswerelden. Een plek waar een discussie kan plaatsvinden verbonden met fysieke- en virtuele wereld. Een soort open universiteit waar je je op kan abonneren. Een fysieke blog plek.

  4. Twitter: Een nieuwe bibliotheek voor Rotterdam |

    […] Bekijk en lees de gehele essay op de website van Frank van Leersum. […]

  5. Christophe schreef op :

    Mooie uiteenzetting! Prachtig project! Kan niet wachten op je afstudeerproject!!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *