De onredelijkheid van religie

Een recensie van het Atheïstisch manifest van Herman Philipse.

Het is bijzonder interessant om als gelovige de mening van een atheïst over godsdienst te lezen. In het ‘Atheïstisch manifest en De onredelijkheid van religie’ weet Herman Philipse, hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, op een heldere manier te betogen over godsdienst.

Als filosoof is Philipse onbevredigd over het feit dat zijn collega’s nog niet met godsdienst hebben afgerekend. Daarom gaat hij in op verschillende kwesties die in het debat over geloof zijn gevoerd, als eerste belandt hij bij de combinatie tussen geloof en moraal. Dostojevski zei daarover: ‘Indien God niet bestaat, is alles geoorloofd’. Gelovigen kunnen zich echter niet beroepen op God om hun normen te verdedigen, immers beroepen gelovigen met een verschillende mening zich op dezelfde God. Verdere discussie is onmogelijk. Van het liberalisme kan niet gevraagd worden antwoord te geven op morele- en zingevingvragen, daar zijn ze nooit voor bedoeld.

Geloof en rede

In een ander essay wordt weerlegt dat geloof redelijk is. Geloof en rede gaan niet samen, ook valt religie niet buiten het podium van de rationaliteit. Ook geloof en wetenschap gaan niet samen, de wetenschap heeft steeds meer elementen van het geloof doen sneuvelen. Wetenschap en geloof zijn in conflict met elkaar, alle redenaties leidden uiteindelijk tot atheïsme. Tenminste, dat zijn de argumentatielijnen van Philipse.

Structuur

Het boek bestaat uit zes essays, waardoor het soms enigszins warrig is. In meerdere essays worden dezelfde onderwerpen aangeboord. Er wordt bijvoorbeeld meerdere keren beargumenteerd dat niet alleen gelovigen morele uitspraken mogen doen. Daardoor is het boek minder geslaagd om als geheel te lezen. Het taalgebruik is helder en duidelijk. Zonder nutteloze omwegen, maar met voorbeelden wanneer het niveau van de redeneringen omhoog gaat. Een goed voorbeeld van een scherpe, maar heldere, zinsconstructie is:

“Want godsdienst is een uitdrukking van het verlangen dat de werkelijkheid meer omvat dan ze in feite omvat. Zodra de gelovige probeert dit ‘meer’ helder te formuleren, bemerkt hij dat zijn formuleringen onwaar zijn, en vlucht hij in betekenisloosheid. Het is dan ook ironisch dat volgens velen alleen godsdienst een betekenis aan het menselijk leven kan verlenen.”

Wanneer de argumentaties kloppen, zou heel de wereld atheïst moeten zijn. Het overgrote deel is echter religieus, daarvoor moet een verklaring gevonden worden. Dat zijn echter geen religieuze: “Religieuze verklaringen geven met name een antwoord op de vraag waarom bepaalde mensen geloven in het bestaan van een specifieke god, en andere niet”. Godsdienst is dan ook alleen te verklaren vanuit de evolutietheorie, blijkbaar was het godsdienst een middel om beter te overleven.

Conclusie

Het Atheïstisch manifest & De onredelijkheid van religie is duidelijk van aard; van een klap voor een ieder die gelovig is kan echter niet gesproken worden. Veel argumentaties zijn wel sluitend, maar wie goed tussen de regels doorleest kan verschillende vooraannames opmerken. Die worden echter niet benoemd, dat zou van deze atheïstische stellingen immers ook geloofsuitspraken maken.

Herman Philipse; Het Atheïstisch manifest & De onredelijkheid van religie; Uitgeverij Bert Bakker; 2004; 198 pagina’s; Deze recensie is geschreven door Erik van de Kamp.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie boeken.

het op Twitter
Deel op Facebook

3 reacties op “De onredelijkheid van religie

  1. (als reactie op je recensie tips – wat vind je nu echt? Raad je het ons aan of niet?)

    Alsnog, applausje dat je het hebt uitgelezen ;). Ik kan dat soort boeken bijna nooit uitlezen, wil altijd véél te graag in discussie gaan met de schrijver.

  2. Twitter: God bestaat en Herman Philipse was erbij « vangodenenmensen

    […] eerste oorzaak, is God dan de oerknal? Frappant vond ik dat Herman Philipse, de schrijver van het ‘Atheistisch Manifest’ deel uitmaakte van de promotiecommissie. Hij keurde het proefschrift van Rutten niet af. Zou […]

  3. C.A.A.Struik schreef op :

    Geachte lezer,

    Zou de heer Filipse weleens nagedacht hebben over het “feit”, dat religie begonnen is met de zgn. homo sapiens of te wel de wetende, denkende mens. Wezens die niet denken hebben geen religie. Echt iets om over na te denken, zou ik willen schrijven
    Tenslotte: in de astronomie wordt nog al eens ter verduidelijking van de oerknaltheorie een verschrompelde ballon te hand genomen, die vervolgens wordt op geblazen teneinde te illustreren hoe het heelal zich uitdijt. Welnu: is het redelijk of onredelijk te geloven, dat de ballon van het heelal een schepper heeft, die niet valt onder de wetten van zijn eigen maaksel en die tegelijk de opblazer van deze ballon is.
    Naar mijn bescheiden mening is het geloof- want dat is het- dat de ballon van het heelal geen maker en opblazer heeft eerder ongeloofwaardig, irrationeel en allesbehalve uit het leven gegrepen dan het geloof- want dat is het-, dat hij er wel een heeft.
    Maar genoeg hierover.

    met vriendelijke groet,

    C.A.A.Struik

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *