Nexus 50

Europees humanisme in fragmenten: grammatica van een ongesproken taal

Nexus 50Het Nexus Instituut bracht onlangs het 50ste nummer van haar tijdschrift Nexus uit. Hoewel, ‘tijdschift’ is misschien niet het juiste woord, want deze uitgave telt meer dan 750 pagina’s, is gebonden en is voorzien van een leeslint. Erin vinden we meer dan 50 essays van beroemde intellectuelen uit de hele wereld. Ik zal hier voor u de interessante essays eruit lichten om u een idee te geven  van de behandelde thematiek.

Nexus 50 begint met het verhaal van Nexus’ ontstaan, getiteld Nexus’ genesis. Hierop volgt het tweede essay van de hand van Rob Riemen wat ook meteen het beste is uit heel het boek.

Het essay, wat getiteld is ‘Etudes in de grammatica van een ongesproken taal’, behandeld grofweg dezelfde onderwerp als Nobility of Spirit, ook van Rob Riemen. Een recensist in Vrij Nederland schreef dat Riemen met kop en schouders boven de rest uitsteekt, en dat ben ik volledig met hem eens. Zelden tref je een verhaal wat zo intrigerend is en tegelijkertijd zoveel diepgang kent. In zijn drie etudes (houdingen) beschrijft Riemen waardige, humane levensstijlen. Als eerste Jacqueline de Romily met haar waardering voor de Griekse klassieken. Als tweede een stukje van de levensgeschiedenis van Thomas Mann. Riemen is een liefhebber van deze schrijver uit de twintigste eeuw, en in veel van zijn werken zien we hem dan ook terug. De derde etude is een fictief verhaal over inspector Morse, een Engelse gentleman en detective. Naar aanleiding van een brief gaat hij op onderzoek uit naar de verloren waarden van het humanistisch ideaal en spreekt daarbij verscheidene excentrieke persoonlijkheden waaronder Fernando Pessoa en Nietzsche. Al wie het humanistisch ideaal waardig is zal dit essay met genoegen lezen. Het is ook zeker geen passief verhaal, maar het zet u aan tot waardering van de Europese cultuur in al haar facetten.

Van de hand van George Steiner staat het essay ‘Drieklanken: De drie grote talen van de mens’  afgedrukt. Dit essay werd uitgesproken in de Keynote lezing op de Nexus Conferentie die onlangs gehouden werd, en waarvan op Aureon.nl een verslag verschenen is. Hij laat de musicus, wiskundige en de dichter in gesprek over de drie talen van de mens.
Avishai Margalit, een Israelische hoogleraar die een goede indruk achterliet op de conferentie, weet de spanning tussen het theïsme en het humanisme mooi samen te vatten:

“Het theïsme verheerlijkt de glorie van God. Het humanisme verheerlijkt de waardigheid van de mens: de generieke mens, die staat voor mannen en vrouwen. De beweging van theïsme naar humanisme heeft zijn gevaren. Eén daarvan is dat de vergoddelijking van de mens in plaats komt van de verering van God. Een ander gevaar is dat de mens als offerlam, als slachtoffer wordt beschouwd. Het eerste schept een cultuur van overheersing, het tweede een cultuur van slachtofferschap. Beide zijn slechte culturen. Niettemin is het humanisme zijn gevaren waard.”

Roger Scuton schrijft een waardige bijdrage onder de noemer ‘Heilig en profaan’ waarin hij stelt dat de aanwezigheid van heiligheid noodzakelijk is in onze moderne cultuur. Tussen de bijdragen die ik hier nog niet heb genoemd zitten oom nog enkele pareltjes. Zo zijn Sarah Rothenberg en David Dubal (beide musici) erg pessimistisch over de hedendaagse cultuur. Michael Ignatieff daarentegen ziet het niet zo somber in, hij denkt dat de humanistische cultuur niet dood is, maar leeft. Er komen veel grote namen voor bij. Er zijn bijdragen gewijd aan Nietzsche, Kierkegaard, Beethoven, Witgenstein, Petrarca, Spinoza, Kafka en nog veel meer grootheden uit onze wereldgeschiedenis.
Nexus 50 is een zeer waardevol exemplaar van een reeks uitgaven die grote intellectuele schatten herbergen. Voordat u dit exemplaar volledig uitgelezen hebt bent u een paar weken verder, en u zult nooit uitgedacht raken over de vele ideeën, oud of nieuw, die hier opgeworpen worden. Het enige minpunt wat ik heb kunnen ontdekken is het volgende: sommige essays zijn wat saai, of wel erg taaie kost. Gelukkig is daar een hele eenvoudige oplossing voor: de pagina omslaan en beginnen aan het volgende essay.

Overzicht van de schrijvers die een bijdrage leveren in Nexus 50.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie boeken.

het op Twitter
Deel op Facebook

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *