Plato en Socrates

‘Een tweekoppig monster’, zo noemt vertaler Gerard Koolschijn dit onafscheidelijke tweetal in het hier gerecenseerde boek.

De invloed van het werk van de Griekse filosoof Plato (427-347 v. Chr.) is moeilijk te overschatten. Vele auteurs hebben zijn boeken geraadpleegd en talloze boeken zijn er geschreven omtrent de verklaring van zijn werk. Naast zijn bekendste werk Poleitia (De ideale staat) schreef hij ook verscheidene kleinere boeken. Vijf van deze werken, Feest / Euthyfron / Sokrates’ verdediging / Kriton / Faidon, zijn nu uitgekomen in de Perpetua serie van Uitgeverij Athenaeum Polak & van Gennep.

Feest

Het eerste boek, Feest, speelt zich af tijdens een maaltijd in het jaar 416 v. Chr. Verscheidene gasten die aan de tafel aanliggen geven ieder op hun eigen manier een lofrede over de liefde, de god Eros. We lezen er onder andere over de scheppingsmythe van de drie seksen. Vroeger bestonden er geen mannen en vrouwen, maar waren het bolvormige wezens met vier benen en vier armen.  Doordat ze aan de goden ongehoorzaam waren geweest besloot oppergod Zeus om ze in tweeën te splitsen. Die twee afzonderlijke delen werden tot een mens gekneed zoals wij die nu kennen. Door die scheiding is echter de band die het bolronde wezen had niet verbroken, en dus zullen mannen en vrouwen op zoek gaan naar het exemplaar wat bij ze past, waar ze van gescheiden zijn.
Aan het eind van de avond komt een dronken Alkibiades binnenlopen en houdt een lofrede op Socrates. Homoseksuele gevoelens zijn geen moderne uitvinding, want deze spelen in deze lofrede onder de oppervlakte een duidelijke rol.

Euthyfron

In Euthyfron spreekt Socrates met de theoloog Euthyfron die hij op de markt tegenkomt over godsdienst. De laatste heeft in dit gesprek het idee dat elke stelling die hij opwerpt de neiging heeft een andere richting op te gaan en ‘weigert te blijven staan waar ik hem heb neergezet’. Socrates brengt Euthyfron in het nauw met zinnen als: ‘Maar dat iets wat bij de goden geliefd is omdat het door de goden wordt bemind, juist door dat bemind worden bij de goden geliefd is en niet omdat het bij de goden geliefd is en door hen bemind wordt.’

Sokrates’ verdediging

Sokrates’ verdediging is de fenomenale rede die Socrates uitgesproken zou hebben toen hij bij de rechtbank aangeklaagd werd door een zekere Meletos. De beschuldiging luidt als volgt: ‘Socrates handelt onrechtmatig en gaat over de schreef met te onderzoeken wat onder de aarde en in de hemel is, van de zwakste argumentatie de sterkste te maken en anderen diezelfde dingen te leren.’ Nadat Socrates met retorisch vernuft zijn aanklager alle hoeken van de rechtszaal heeft laten zien verklaart hij aan de 500 democratisch gekozen rechters  de redenen van zijn handelen.
Of de democratische rechtspraak nu besluit of hij schuldig is of niet, hij zal doorgaan met het zoeken naar de wijsheid omdat hij hiertoe opdracht heeft gekregen van het orakel (en dus van de goden). Hij acht de goden belangrijker dan de mensen en zijn levensovertuiging belangrijker dan zijn eigen leven.

Met 280 tegen 220 stemmen wordt hij schuldig verklaard. Daarna zal er nog een keer worden gestemd over de aard van de straf en voorafgaand aan die stemming houdt hij ook een korte rede. Frappant is dat bij de tweede stemming met 360 tegen 140 stemmen voor de doodstraf van Socrates wordt besloten; door zijn rede heeft hij de dood over zich afgeroepen. Hij wilde koste wat het kost de waarheid blijven vertellen.

Kriton

Kriton handelt over het bezoek van Kriton aan Socrates in de gevangenis. Hij heeft voorbereidingen getroffen om Socrates te laten ontsnappen en probeert hem te overtuigen dat hij mee moet gaan. Socrates wil niet, en zet zijn argumenten uiteen in dit boek. Hij kan en mag niet vluchten omdat hij daarmee heel zijn eer en denktraditie te grabbel gooit. Men zou zeggen ‘u doet wat de eerste de beste slaaf zou doen, nu u probeert de benen te nemen in strijd met de afspraken en de overeenkomst die u met ons hebt gesloten’.

Faidon

In Faidon tenslotte lezen we een verslag van het gesprek tussen Socrates en zijn vrienden in de gevangenis, op de ochtend dat hij de gifbeker zal drinken. Hier zet Socrates zijn ‘ideeënleer’ uiteen.
Als hij de gifbeker aangereikt krijgt blijft hij zeer kalm, stoïcijns bijna. ‘Hij zette de beker aan zijn lippen en heel losjes en kalm dronk hij hem leeg’. Zo komt Socrates ten einde, en daarmee ook dit boek, waarin vijf belangrijke werken van Plato gebundeld zijn.

Conclusie

Ik heb genoten van elke bladzijde, en kan u aanraden dat ook te gaan doen. De vertaling van Gerard Koolschijn is zeer goed. Zoals we gewend zijn van de Perpetua reeks is het uiterlijk dik in orde. Een mooi  voor- en nawoord maken het boek compleet. Als u een klassieker wilt lezen in hedendaags Nederlands dan is dit uw boek.

Plato ; Feest / Euthyfron / Sokrates’ verdediging / Kriton / Faidon; 240 bladzijden gebonden; Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep; 22,95 euro.

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie boeken.

het op Twitter
Deel op Facebook

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *