Pleidooi voor langzame architectuur

Is de wereld is een dorp geworden? Met de komst van architectuurblogs kunnen architectuurfans wereldwijd commentaar leveren op een ontwerp. Binnen enkele uren wordt een gepubliceerd gebouw de hemel dan wel hel in geprezen.

Dat laatste gebeurde bijvoorbeeld een paar weken geleden toen het architectenbureau MVRDV een ontwerp voor een wolkenkrabber genaamd The Cloud in Zuid Korea publiceerde.

Het bestaat uit twee torens die middels een ‘wolk’ op 2/3e van de hoogte met elkaar zijn verbonden. Associaties met de aanslagen van 11 september 2001 waren niet van de lucht. MVRDV ontving hatemail en telefoontjes van boze Amerikanen. Het publiek sprak er schande van dat architecten met zo’n macabere referentie een gebouw durfden te ontwerpen. Veel commentaar van internetters ging overigens niet veel dieper dan een typische GeenStijl reactie: eerst schreeuwen en dan pas nadenken.

MVRDV kwam daarop met excuses en een reactie waarin men stelde dat het ontwerp was gebaseerd op een wolk rondom de twee torens; aan een vliegtuig die zich erin boort was niet gedacht. De storm van kritiek is inmiddels geluwd en de ontwikkelaar van het plan heeft aangegeven ondanks alle commotie door te gaan met dit ontwerp. In 2015 zou het opgeleverd moeten worden.

Internet als inspiratiebron

Bovenstaand verhaal illustreert dat door de komst van internet het niet meer gebruikelijk is om een gebouw binnen een stad of land te bekritiseren; heel de wereld kijkt nu over de schouder van de architect mee. Door de globalisering vervagen grenzen en breid ons netwerk zich uit van lokaal via nationaal naar internationaal.
De razendsnelle publicatie van ideeën heeft ook als gevolg dat ontwerpers bewust of onderbewust gaan kopiëren. Een voorbeeld van kopieergedrag is bijvoorbeeld te zien in de huidige trend om een gebouw zonder wanden te ontwerpen; de vloer buigt zich dan omhoog en creëert zo een soort ‘landschap’. Volgens mij was het Japanse Sanaa de eerste die dit toepaste bij het ontwerp van het Rolex Learning Centre in Lausanne.

Het Rolex Learning Centre van Sanaa in Lausanne, Zwitserland

Hieronder een selectie van de werken die ik het afgelopen jaar tegenkwam en geïnspireerd kunnen zijn op Sanaa’s vloeiende vloeren.

Een prijsvraaginzending van het Poolse MUS architects

HAO won een prijsvraag voor een museum in Tianjin, China

Mecanoo

Het winnende ontwerp van BIG voor een museum in Nuuk, Groenland

Drie jaar geleden was er een zelfde soort trend waar te nemen bij wolkenkrabbers. In plaats van de verticaliteit te benadrukken kozen veel architecten om een toren vorm te geven als een aantal gestapelde dozen die onderling verspringen. Van links naar rechts hieronder ontwerpen van Herzog & de Meuron, Meir Lobaton + Kristjan Donaldson en OMA.

Er is op dit gebied niets nieuws onder de zon. Architecten beïnvloeden elkaar al eeuwenlang. Toen de boeken van Vitruvius werden herontdekt in de vijftiende eeuw haalden veel Renaissance architecten hun inspiratie uit de Romeinse bouwkunst.
Veel dingen zijn al een keer ontworpen; denken dat je iets compleet nieuws toevoegt is zelfoverschatting. Middels media als boeken, tijdschriften, tentoonstellingen en het bezoeken van projecten deed je inspiratie op. Ideeën die een architect op excursies opdeed kon je terugvinden zijn volgende ontwerp. Zo is Le Corbusier bijvoorbeeld beïnvloed door een architectuur rondreis door Europa die hij in zijn jeugd maakte.

Van stroming tot hype

Elke opeenvolgende architectuurstroming nam ideeën over van de vorige of zette zich daar juist tegen af. In de ‘Evolutionary Tree of 20th Century Architecture’ van Charles Jencks die ik noemde in mijn artikel over de diagrammen van de architectuur blijkt dit duidelijk. Toch verandert er wel iets nu we ontwerpen razendsnel kunnen delen met de creatieve internetgemeenschap. Komt architectenbureau A met een revolutionaire prijsvraag inzending, dan weten de bureaus B, C en D dat zo gauw het online gepubliceerd is. Vervolgens wordt de opgedane inspiratie toegepast op het eigen ontwerp. Wereldwijd ontstaan zo ‘trending topics’ zoals je die op Twitter ook wel ziet. Architectuurhypes die opkomen, blinken en verzinken.

Gewoonlijk is de bouwsector iets trager dan andere industrieën. Een gegeven feit dankzij het veel langere ontwikkelingsproces van een gebouw ten opzichte van bijvoorbeeld die van mobiele telefoons. Dankzij de mondialisering is het voor fabrikanten van mobiele telefoons mogelijk geworden om binnen een aantal maanden na het verschijnen van een telefoon van de concurrent een eigen product op de plank te hebben liggen. Een bekend voorbeeld is het iPhone ontwerp van Apple, wat gekopieerd werd door Samsung.

Snelheid versus duurzaamheid

De snelheid van het ontwerpen is veranderd. In andere vakgebieden is deze revolutie al geruime tijd gaande; de architectuur volgt op gepaste afstand. Snelheid en hypes staan radicaal tegenover het andere grote leidende thema van onze tijd: duurzaamheid. Dankzij auto en vliegtuig kunnen we ons sneller verplaatsen, ten koste van eindige grondstoffen. Ook willen we sneller van kantoorpand wisselen en sneller de nieuwste gadgets in de hand houden. Het zou een interessante onderzoeksvraag zijn: Zijn globalisering, schaalvergroting en versnelling als de schuldigen aan te wijzen in de klimaatcrisis?

Ik denk dat duurzaam leven niet zozeer en kwestie is van zonnepanelen – of een willekeurige andere ‘duurzame’ techniek – ergens op plakken. Met techniek redden we het niet, we moeten ons gebruik aanpassen. Langzamer leven op een manier die beter past bij ons biologische levensritme. Of, in Peter Sloterdijk‘s bewoording: Du mußt dein Leben ändern.

Wat denk jij? Kunnen globalisering en een hang naar snelheid samengaan met duurzaam leven?

Info

Dit artikel is op geschreven door in de categorie opinie.

het op Twitter
Deel op Facebook

2 reacties op “Pleidooi voor langzame architectuur

  1. Twitter: richard w. flink (@RichardFlink)

    RT @frankvanleersum: Mijn pleidooi voor langzame architectuur: http://t.co/ilsVknKH Trend creëren, trend volgen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *